مرتضى راوندى
162
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
آدابدان و خوشبرخورد باشند ، اوامر را به آرامى دريافت كنند و در وعده دادن مانند اداره هواشناسى باشند . . . » « 1 » ويل دورانت مىگويد : « من به دنبال مدينهء فاضله نيستم ، ولى انتظار دارم كه با مراقبت و مداخلهء مردم « حكومت به اندازهء طاقت بشرى توانا و درستكار باشد » اين است مسئلهء سياست و تنها مسئلهيى كه در اينجا به ما مربوط است . ولى ما در اين روزها جهل و فساد را از امتيازات طبيعى بعضى از زمامداران ( مخصوصا در كشورهاى عقبمانده ) مىدانيم . . . ولى حكومتها هميشه فاسد و نالايق نبودهاند . انگليسيها هنوز در تربيت سياستمداران و پاكى قضات خود شهرتى دارند و شهرداران موظف آلمان ، شهرهاى خود را بهترين اماكن اداره شدهء عالم كردهاند . هيچچيز محال نيست . » « 2 » سير تكاملى دموكراسى در انگلستان : « . . . بهطور كلى تحول نظامهاى پادشاهى اروپايى ، همچون تحول بريتانياى كبير در سه مرحله صورت گرفته است : نظام پادشاهى مطلق ، نظام پادشاهى محدود ، نظام پادشاهى مشروطه . پيدايش مجلس شورا ، در برابر پادشاه ، يا بهتر بگوئيم ، گسترش اختيارات اين مجلس كه جانشين مجالس دستنشاندهء فئودالها بود ، موجب شد ، كه نظام پادشاهى از مرحلهء نخست به مرحله دوّم برسد ، توسعهء افكار آزاديخواهانه ، سلطان را واداشت ، تا بيش از پيش ، ارادهء پارلمان را به حساب آورد ، وزرا كه در آغاز دبيران سادهيى براى پادشاه بودند ، به تدريج مجبور شدند تا اعتماد پارلمان را نيز براى اعمال قدرت به دست آورند . . . اين مرحله ديرى نپاييد و پس از آن اعتماد نمايندگان ، تنها ضابطهء دوام حكومت شد ، همهء قدرتهاى لازم براى حكومت در دست هيئت وزيران متمركز است و پادشاه فقط نقشى تشريفاتى مىماند ( پادشاه سلطنت مىكند نه حكومت ) . در سال 1875 ، كشور فرانسه اين نظام پارلمانى را در چهارچوب جمهورى قرار داد و پس از آن رژيم اين كشور توسط دولتهاى بيشمارى مورد تقليد قرار گرفت . اختلاف واقعى ميان جمهوريهاى پارلمانى و سلطنت مشروطه واقعى بسيار كم است ، زيرا كه رئيس دولت ، چه پادشاه باشد چه رئيس جمهور ، عملا قدرتى ندارد . . . » « 3 » و حل و فصل مسائل مهّم اجتماعى ، اقتصادى و سياسى كشور با نظر و تصويب نمايندگان مجلس كه برگزيدهء مردمند ، صورت مىگيرد .
--> ( 1 و 2 ) . لذات فلسفه ، ص 365 و 367 . ( 3 ) . موريس دوورژه ، اصول علم سياست ، ترجمه ابو الفضل قاضى ، ص 134 و 135